Երկուշաբթի, 11 Մարտ 2013 - Հաւատք եւ Աւետարանացում


Ա­ռա­ջա­բան

 

Յոյժ սի­րե­լի հո­գե­ւո­րա­կան դաս՝ Ծայ­րա­գոյն վար­դա­պետ­ներ, Վար­դա­պետ­ներ, Քա­հա­նա­ներ, Սար­կա­ւագ­ներ, Նո­ւի­րե­ալ կե­ան­քի զա­ւակ­ներ, կրօ­նա­ւո­րա­կան կե­ան­քի նո­ւի­րե­ալ Քոյ­րեր, եւ Քրիս­տո­սա­պաշտ հա­ւա­տա­ցե­ալ­ներ.

 

Աս­տո­ւա­ծային նա­խախ­նա­մու­թե­ամբ եւ Աս­տո­ւա­ծա­մօր սի­րով տո­գո­րո­ւած շնոր­հա­ւո­րում եմ ձեր 2013 թո­ւա­կա­նը, որ նո­ւի­րո­ւած է Հա­ւատ­քին եւ
Ա­ւե­տա­րա­նաց­մա­ն
ը:

 

­Բե­նե­դիկ­տոս ԺԶ. սր­բա­զան Քա­հա­նա­յա­պե­տը 2013 թո­ւա­կա­նը հռ­չա­կեց Հա­ւատ­քի տա­րի, ի­սկ Ա­ւե­տա­րա­նաց­ման Տա­րո­ւան նո­ւի­րո­ւած իր 2012-ի Նոյեմ­բեր 15-ին ար­տա­սա­նած ճա­ռով Քա­հա­նա­յա­պե­տը, խօս­քը ո­ւղ­ղե­լով մի­ու­թե­նա­կան գրա­սե­նե­ա­կի ը­նդ­հա­նուր հա­ւա­քին, ա­սաց. «Ու­րախ եմ, որ այս տա­րո­ւայ ձեր
ը­նդ­հա­նուր հա­ւա
տ­քը կենտ­րո­նաց­րել է­իք ե­կե­ղե­ցա­կան մի­ու­թե­ան ի­րա­կա­նա­ցո­ւե­լիք կե­ան­քի վրայ: Ի­նչ­պէս նաեւ նկա­տի է­իք ա­ռել նոր ա­ւե­տա­րա­նաց­ման կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը մի­ու­թե­նա­կան շարժ­ման հա­մար: Ան­տա­րա­կոյս Ձեր ա­ռա­ջար­կը կա­տա­րե­ալ ներդ­րում կը բե­րի Հա­ւատ­քին նո­ւի­րո­ւած տա­րո­ւան» (
Քա­հա­նա­յա­պե­տա­կան ճառ Նոյեմբ.15/2012): Այս եր­կու վե­րոյի­շե­ալ ա­ռիթ­նե­րի մա­սին Քա­հա­նա­յա­պե­տի ար­տա­սա­նած ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը մեզ յոյժ օգ­տա­կար են եւ բա­րո­յա­կան պար­տա­կա­նու­թիւն են դնում մեր վրայ՝ որ­պէս հո­վիւ եւ ա­ռաջ­նորդ՝ վե­րա­կեն­դա­նաց­նե­լու մեր մէջ, կղե՛ր եւ հա­ւա­տա­ցե­ալ­նե՛ր, հա­րա­զատ քրիս­տո­նէ­ա­կան ի­նք­նու­թիւ­նը: Այս սր­բա­զան պա­հը մեզ խրա­խու­սե­լու եւ մեր խիղ­ճը խթա­նե­լու ա­ռիթ է, ա­ռիթ՝ ապ­րե­լու հա­ւատ­քի վկա­յու­թիւ­նը թէ՛ ան­ձնա­կան ներ­քին կե­ան­քով եւ թէ՛ ար­տա­քին ըն­կե­րային բա­րի օ­րի­նա­կով: Ապ­րու­մի այս եր­կու ի­րա­կա­նու­թիւն­նե­րը նկա­տում եմ ճշ­մա­րիտ հա­ւատ­քը մարմ­նաց­նե­լու լա­ւա­գոյն մի­ջոց­նե­րը՝ Քրիս­տո­սի հան­դէպ եւ նրա սուրբ ա­նո­ւան ա­ւե­տա­րա­նա­ցու­մով ստա­նալ ե­րկ­նային հրա­շա­լի պար­գեւ­նե­րը:

 

 Հո­վո­ւա­կան թուղթս թող չն­կա­տո­ւի որ­պէս գրա­կան, հո­գե­ւոր կամ Ս. Գրային աշ­խա­տու­թիւն, ո­րը կա­րող է մնալ ան­պտուղ, ի­մաս­տա­զուրկ եւ դա­տարկ ցու­ցա­մո­լու­թիւն, այլ իւ­րա­յա­տուկ մի ա­ռիթ է, մե­զա­նից իւ­րա­քան­չիւ­րի հա­մար խո­րա­սու­զո­ւե­լու մեր նե­րաշ­խար­հի մէջ, քն­նե­լու, ո­ւղ­ղե­լու եւ զար­գաց­նե­լու մեր հո­գե­ւոր գի­տու­թիւ­նը՝ մօ­տե­նա­լով Ա­ստ­ծուն, հա­ւա­տա­լով փրկ­չա­գոր­ծա­կան պատ­գա­մին եւ օգ­տո­ւե­լով նրա ե­րկ­նային ան­հուն բա­րիք­նե­րից: Թող այս տո­ղե­րը նկա­տո­ւեն որ­պէս ա­ռիթ՝ Ա­ստ­ծուն յայտ­նե­լու մեր որ­դի­ա­կան  ե­րախ­տա­գի­տու­թիւ­նը, ա­ռիթ՝ ար­ժե­ւո­րե­լու Հա­ւատ­քի շնոր­հը Յա­րու­ցե­ալ Քրիս­տո­սի մէջ: Հո­վո­ւա­կան թուղթս ո­ւղ­ղո­ւած է մեր բո­լո­րին՝ կղե­րին եւ աշ­խար­հա­կան դա­սին, նպա­տակ ու­նե­նա­լով ը­նդ­հան­րա­կան Ե­կե­ղե­ցու հետ մի­ա­սին ըն­դա­ռա­ջել 2013թ.-ի հրա­ւէ­րին, որ մեզ կան­չում է խղ­ճի ու հո­գու  վե­րա­նո­րո­գու­թե­ան եւ մեր քրիս­տո­նէ­ա­կան հա­ւատ­քի ապ­րու­մին եւ վկա­յու­թե­ա­նը:

 

Ք­րիս­տո­սի Ե­կե­ղե­ցին, ի­նչ­պէս որ դա­րե­րի ըն­թաց­քում ը­նտ­րե­ալ ժո­ղովր­դին հո­գե­ւո­րա­պէս ա­ռա­ջա­դի­մե­լու ա­ռիթ­ներ է տրա­մադ­րել, այն­պէս էլ այ­սօր՝ 2013թ.-ին մեզ է տրա­մադ­րում Հա­ւատ­քին նո­ւի­րո­ւած ժա­մա­նակ՝  վե­րա­տես­նե­լու մեր քրիս­տո­նէ­ա­կան ապ­րու­մի ի­րա­վի­ճա­կը, ըն­դու­նե­լու մեր տկա­րու­թիւն­նե­րը՝ դրանք սր­բագ­րե­լով եւ ճշ­մա­րիտ հա­ւատ­քին վե­րա­դառ­նա­լով:

 

Ս. Գր­քի՝ Ե­րե­մի­ա Մար­գա­րէ­ի խօս­քե­րը կար­դա­լով. «­Նա ը­նտ­րեց իր սե­փա­կան ժո­ղո­վուր­դը…ն­րանց հա­մար Աս­տո­ւած եմ լի­նե­լու, ի­սկ նրանք ի­նձ հա­մար լի­նե­լու են ժո­ղո­վուրդ… քան­զի ա­մէն­քը՝ նրանց փոք­րե­րից մին­չեւ մե­ծե­րը ճա­նա­չե­լու են ի­նձ, ա­սում է Տէ­րը» (Ե­րեմ. 31, 31-34): Ո­րով հարց է ա­ռա­ջա­նում. Ա­ստ­ծոյ ը­նտ­րո­ւած զա­ւակ­նե­րը լի­նե­լով հան­դերձ ար­դե­օ՞ք մենք մեզ ի­րա­պէս Ա­ստ­ծոյ ը­նտ­րե­ալ ժո­ղո­վուրդ ե­նք հա­մա­րում:  Ը­նդ­հան­րա­կան ե­կե­ղե­ցին այ­սօր մեզ այս ա­ռիթն է շնոր­հում՝ գի­տակ­ցե­լու մեր յա­տուկ կո­չու­մը, ի­նչ­պէս նաեւ քա­ջա­լե­րում է մեզ եւ ա­ռաջ­նոր­դում, որ ան­դ րա­դառ­նանք ու ա­ռաջ­նա­կարգ պար­տա­կա­նու­թիւն հա­մա­րենք 2013թ-ը՝ պա­տաս­խա­նե­լու է­ա­կան այս հար­ցին: Մեր պա­տաս­խա­նը պէտք է դառ­նայ մեր հա­ւատ­քի վկա­յու­թե­ան ու կե­ան­քի քա­րոզ­չու­թե­ան ու­ղե­ցոյ­ցը:

 

­Հե­տե­ւա­բար այս պար­տա­կա­նու­թիւ­նը նա­խե­ւա­ռաջ ի­նձ վրայ եմ դնում եւ ա­պա կղե­րիս, որ յա­տուկ շնորհ­քով վայե­լում են ձեռ­նադ­րու­թե­ան եւ օծ­ման պար­գե­ւը: Այո՛, ան­տա­րա­կոյս չի կա­րե­լի մո­ռա­նալ մեր կղե­րա­կան յա­տուկ կո­չու­մը, ո­րով Քրիս­տո­սը մեզ կան­չեց ու յանձ­նեց իր հիմ­նած Սուրբ Ե­կե­ղե­ցին:

Նոյն կերպ խօսքս ո­ւղ­ղում եմ աշ­խար­հա­կան դա­սին, որ դար­ձե­ալ աս­տո­ւա­ծային շնորհ­քով վայե­լում է մկր­տու­թե­ան Ս. Խորհր­դով իւ­րա­յա­տուկ կո­չու­մը: Թող այս Հո­վո­ւա­կան թղ­թի իմաս­տը նկա­տո­ւի մի ար­մա­տա­կան քայ­լար­շաւ՝ դէ­պի մեր քրիս­տո­նէ­ա­կան Ս. Հա­ւատ­քի ըմբռն­ման, ըն­դու­նե­լու­թե­ան եւ վկա­յու­թե­ան:

 

­Հո­վո­ւա­կան այս թուղ­թը ձգ­տում է լրաց­նե­լու հո­գե­ւոր պա­կա­սը մեր հայ հա­սա­րա­կու­թիւ­նից ներս, լի­նեն ե­րի­տա­սարդ թէ ծեր, ան­հատ թէ խումբ, եւ նաեւ ին­չու չէ, հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ եւ գոր­ծիչ­ներ:

 

Այս գրու­թե­ամբ նաեւ ձգ­տում ե­նք մեր նախ­նե­աց քրիս­տո­նէ­ա­կան հա­ւատ­քը պա­հել ու պահ­պա­նել մեր ազ­գային կե­ան­քում, ո­րով քրիս­տո­նէ­ա­կան վկա­յու­թիւ­նը հրա­մա­յա­կան ան­հրա­ժեշ­տու­թիւն է մեր ան­ձնա­կան եւ հրա­պա­րա­կային կե­ան­քում՝ սահ­ման դնե­լու ան­սանձ կրօ­նա­կան հո­սանք­նե­րին, ո­րոնք շր­ջա­պա­տում են մեզ եւ ա­ղա­ւա­ղում մեր ճշ­մա­րիտ հա­ւատքն ու կրօ­նը:

 

Հ­րա­մա­յա­կան պար­տա­կա­նու­թիւն է պա­հել, սնու­ցել եւ պահ­պա­նել մեր լու­սա­ւոր­չե­ան քրիս­տո­նէ­ա­կան Ս. Հա­ւատ­քի վառ կան­թե­ղը՝ մեր ա­ռօ­րե­այ ա­ղօ­թա­սի­րու­թե­ամբ, բա­րի վար­քով եւ եղ­բայր­սի­րու­թե­ամբ: Հրա­մա­յա­կան պար-տա­կա­նու­թիւն է նաեւ մեր օ­րի­նա­կե­լի բա­րո­յա­կան կե­ան­քով մեր քրիս­տո­նե­այ հա­ւատ­քը ապ­րել եւ այն վկայել գա­լիք հայ սե­րունդ­նե­րի առ­ջեւ, ո­րոնք, «Ինչ­պէս եղ­ջե­րուն է փա­փա­գում ջրի ա­կունք­նե­րին, այն­պէս էլ ես եմ քեզ փա­փա­գում, ո­՛վ Աս­տո­ւած» (Գիրք Սաղ­մո­սաց 41, 2), այն­պէս էլ ես եմ ցան­կա­նում, որ մեր մա­տաղ սե­րունդ­նե­րը գան դէ­պի քեզ ո­՜վ Աս­տո­ւած՝ կե­ան­քի աղ­բիւր: 

 Քրիս­տո­նէ­ա­կան հա­ւատ­քը, ո­րին պատ­կա­նում է Հայ Ե­կե­ղե­ցին, մեր նա­խա­հայ­րե­րի ու հայ­րե­րի ա­րիւ­նով գնո­ւած կրօնն է: Բե­նե­դիկ­տոս ԺԶ. Քա­հա­նա­յա­պե­տը շեշ­տում է՝ ա­սե­լով. «­Չի կա­րե­լի հա­մա­մի­ու­թե­նա­կան ըն­թացք ու­նե­նալ՝ ան­տե­սե­լով հա­ւատ­քի տագ­նա­պը հա­մայն աշ­խար­հում, մա­նա­ւանդ այն ե­րկր­նե­րում, ո­րոնք ա­ռա­ջին­նե­րից են ե­ղել ըն­դու­նե­լու քրիս­տո­նէ­ա­կան հա­ւատ­քը, եւ ո­րոնք ը­նդ­հան­րա­կան ե­կե­ղե­ցու հա­մար դա­րե­րով մնա­ցել են ծաղ­կուն ու կեն­սու­նակ քրիս­տո­նէ­ա­կան հո­գե­պա­րար ապ­րում­նե­րով ե­կե­ղե­ցի­ներ» (Քա­հա­նա­յա­պե­տա­կան ճառ Նոյեմբ.15/2012):

 

­Բե­նե­դիկ­տոս ԺԶ. սր­բա­զան Պա­պի վե­րոյի­շե­ալ խօս­քի մէջ տես­նում եմ եւ նկա­տում մեր հայ ազ­գը՝ որ­պէս ծաղ­կուն եւ կեն­սու­նակ քրիս­տո­նէ­ա­կան հո­գե­պա­րար ապ­րում­նե­րով հա­րուստ ե­կե­ղե­ցի­նե­րից մէ­կը: Մեր հայ ե­կե­ղե­ցին, ան­ցե­ա­լում ու­նե­ցել է մեծ կա­րե­ւո­րու­թիւն, որ­պէս ա­ռա­ջին պե­տա­կան քրիս­տո­նե­այ իշ­խա­նու­թիւն Հռո­մէ­ա­կան ե­կե­ղե­ցուց ա­ռաջ: Հայ ե­կե­ղե­ցին ը­նդ­հան­րա­կան ե­կե­ղե­ցուն տո­ւել է հո­գե­ւոր մշա­կոյթ, մար­տի­րոս­նե­րի վկա­յու­թիւն եւ սուրբ հայ­րե­րի սր­բա­կեն­ցաղ վարք ու սր­բու­թիւն: Դա­րե­րի ա­նո­ղորմ յար­ձա­կում­նե­րի դէմ պա­հել ու պահ­պա­նել է զար­դա­րո­ւած քրիս­տո­նէ­ա­կան ը­նդ­հան­րա­կան Ս. Հա­ւատ­քի գրա­կա­նու­թե­ամբ ձե­ռագ­րեր: Կա­րե­լի է թե­րեւս մէջ­բե­րել հայ մե­ծա­նուն բա­նաս­տեղծ Վա­հան Տէ­րե­ա­նի գրու­թիւն­նե­րից մի քա­նի տո­ղեր, որ­տեղ աս­ւում է. « Մի՛ խառ­նէք մեզ ձեր վայ­րի, ար­ջի ցե­ղե­րին, մեր եր­կի­րը ա­ւե­րո­ւած, բայց սուրբ է եւ հին»: Այո՛, մենք, այս հո­ղին եւ այս ե­կե­ղե­ցուն ե­նք պատ­կա­նում: Մենք Վար­դա­նանց «Վասն Կրօ­նից եւ Հայ­րե­նե­աց» վկա­յու­թե­ան զա­ւակ­ներն ե­նք: Հե­տե­ւա­բար բնա­կան ե­րե­ւոյթ է, ե­թէ մե­զա­նից եւ մեր ե­կե­ղե­ցուց խնդ­րո­ւի վե­րա­դարձ մեր սուրբ հայ­րե­րի հո­գե­ւոր ար­մատ­նե­րին եւ հո­գե­ւոր ապ­րում­նե­րին: Բնա­կան է, ե­թէ մե­զա­նից պա­հան­ջո­ւի ար­ժա­նա­վայել վկա­յու­թիւն այն ե­րկ­նային հա­րուստ ժա­ռան­գու­թե­ան, որ մեր սուրբ հայ­րերն են ապ­րել, գրել եւ հիւ­սել մեզ հա­մար:

 

­Մեր դի­մաց ու­նենք հս­կայ մար­տահ­րա­ւէր­ներ՝ յաղ­թե­լու չա­րին, ան­հա­ւա­տութե­ա­նը, հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման եւ զա­նա­զան այլ ախ­տե­րի, ո­րոնք սպառ­նում են մեզ: Նաեւ կան­չո­ւած ե­նք պայ­քա­րե­լու կրօ­նի հան­դէպ ան­տար­բե­րու­թե­ան դէմ, եւ վե­րար­ծար­ծել մեր նախ­նե­աց ճշ­մա­րիտ հա­ւատքն ու վկա­յու­թիւ­նը: Մեր կե­ան­քի լայ­նա­ծա­ւալ հո­րի­զոն­նե­րը սպա­սում են կա­տա­րե­լա­գոր­ծե­լու մեր քրիս­տո­նէ­ա­կան հա­ւատ­քը, ծաղ­կեց­նե­լու մեր հայ աշ­խար­հը վար­դա­նան­ցի եւ ապ­րի­լե­ան Ս. Նա­հա­տակ­նե­րի Քրիս­տո­սա­ւանդ օ­րի­նա­կով ու վկա­յու­թե­ամբ: Մի՛ վախ­նար փոք­րիկ հօտ…..

­          Ու՞ր պի­տի գտ­նենք այս բո­լոր ճշ­մար­տու­թիւն­նե­րը, ե­թէ ոչ Ս. Գր­քի է­ջե­րի մէջ:

 

 

­

Եւ Աս­տո­ւած մար­դուն ստեղ­ծեց իր պատ­կե­րով (Ծննդ.1, 27): Տրա­մա­բա­նա­կան է հա­ւատ­քի աղ­բիւր­նե­րը գտ­նել նա­խե­ւա­ռաջ Հին Կտա­կա­րա­նի, Ծնն­դոց գր­քի՝ Ա­րար­չա­գոր­ծա­կան պատ­մու­թե­ան մէջ: «Աս­տո­ւած մար­դուն իր կեր­պա­րան­քով եւ նմա­նու­թե­ամբ ստեղ­ծեց»,- ա­սում է Ս. Գիր­քը: Դրախ­տի մէջ բնա­կեց­րեց ու նրա հետ բա­րե­կա­մա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն ստեղ­ծեց մին­չեւ նրա մեղ­քի մէջ ը­նկ­նե­լը: Դրա հա­մար կա­րե­լի է են­թադ­րել, որ Ա­ստ­ծուն Հա­ւա­տա­լու սկզբ­նա­կէ­տը այս­տեղ է ծնունդ ա­ռել. քան­զի Ա­դամն ու Ե­ւան տե­սան ու ճա­նա­չե­ցին Ա­ստ­ծուն ու հա­ւա­տա­ցին Նրա ի­րա­կա­նու­թե­ա­նը: Դրախ­տից ար­տաք­սո­ւե­լով նրանք ի­մա­ցան, որ ի­րենց գոր­ծած մեղ­քի հա­մար էր այդ հե­ռա­ցու­մը: Այդ մեղ­քը ան­հնա­զան­դու­թիւնն է, որ կո­չո­ւեց սկզբ­նա­կան մեղք: Ո­ւս­տի, ի­մա­նա­լով ի­րենց է­ու­թիւ­նը եւ գոր­ծած մեղ­քի ծան­րու­թիւ­նը՝ հա­ւա­տա­ցին Ա­ստ­ծոյ գե­րա­գոյն ար­դա­րու­թե­ա­նը: Ա­դամ ու Ե­ւայի Հա­ւատ­քի հետ մե­ծա­ցաւ յոյ­սը, ո­րով Աս­տո­ւած պէտք է վե­րա­կանգ­նէր նախ­նա­կան փո­խյա­րա­բե­րու­թիւ­նը: Աս­տո­ւած իր գե­րա­գոյն ար­դա­րու­թե­ամբ պատ­ժեց մար­դուն, սա­կայն որ­պէս կա­տա­րե­ալ սի­րոյ Աս­տո­ւած, դար­ձե­ալ պի­տի փր­կէր: Դրա հա­մար Ս. Պօ­ղոսն ա­սում է. «Ա­ռանց հա­ւատ­քի հնա­րա­ւոր չէ գո­հաց­նել Ա­ստ­ծուն»: Ո­ւս­տի հա­ւատ­քը, ի­նչ­պէս որ գրո­ւած է Ս. Գր­քի Հին Կտա­կա­րա­նի մէջ, աս­տո­ւա­ծային յա­տուկ նա­խա­ձեռ­նու­թիւն է:

 

­Հին Կտա­կա­րա­նի պատ­մու­թիւ­նը գրո­ւել է այն նպա­տա­կով, որ Հայր Ա­ստ­ծոյ հետ վե­րա­կանգ­նո­ւի հաշ­տու­թիւ­նը, սա­կայն հաշ­տու­թե­ան հա­մար ան­հրա­ժեշտ էր փր­կա­գին, որ խոս­տա­ցե­ալ Փր­կի­չը՝ Մի­ա­ծին Որ­դին պի­տի վճա­րէր: Ո­ւս­տի, Հին Կտա­կա­րա­նի բո­լոր քայ­լերն այդ ան­հրա­ժեշտ պատ­րաս­տու­թիւն­նե­րը լրաց­նե­լու ո­ւղ­ղու­թե­ամբ են ըն­թա­նում:

 

­Մեր հո­վո­ւա­կան թղ­թի նպա­տակն է նաեւ շեշ­տել աս­տո­ւա­ծային նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը եւ ա­ռա­տա­հոս շնորհք­նե­րը, որ Աս­տո­ւած մեզ պար­գե­ւեց նա­խե­ւա­ռաջ Հին Կտա­կա­րա­նի մի­ջո­ցով՝ հա­ւա­տա­լու իր գո­յու­թե­անն ու կա­տա­րե­ալ հայ­րու­թե­ա­նը: Այս աս­տո­ւա­ծային ան­պա­րագ­րե­լի նա­խախ­նա­մու­թիւ­նը շա­րու­նակ ե­րե­ւում է Հին կտա­կա­րա­նի մէջ՝ Ա­դա­մի դրախ­տից ար­տաք­սո­ւած եւ մեղ­քի մէջ ըն­կած վայր­կե­ա­նից սկ­սած մին­չեւ Քրիս­տո­սի գա­լուս­տը:

Ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում Աս­տո­ւած մար­դու հետ մնում է հաս­տա­տուն կա­պե­րով ամ­րապն­դո­ւած, եւ որ­պէս վառ օ­րի­նակ ու­նենք Աբ­րա­հա­մի, Յա­կո­բի եւ Ի­սա­հա­կի հա­ւատ­քի պատ­մու­թիւն­նե­րը Ս. Գր­քի մէջ: Այս օ­րի­նակ­նե­րը ան­կիւ­նա­դարձ ի­րա­կա­նու­թիւն են, որ յի­շա­տա­կում են որ­պէս ան­խախտ յա­րա­բե­րու­թիւն Ա­ստ­ծոյ եւ մար­դու մի­ջեւ:

 

 

­

Ա­ւե­լի ո­ւշ, Յի­սուս Քրիս­տոսն ան­գամ իր քա­րո­զու­թե­ան ժա­մա­նակ պի­տի յի­շէր հա­ւատ­քի ոյժն ու կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը Հա­րիւ­րա­պե­տի զա­ւա­կի բուժ­ման պատ­մու­թե­ան մէջ (Մաթ. 8, 11-12): Ո­ւս­տի տես­նում ե­նք, թէ ի­նչ­պէս են Հա­ւատ­քը նկա­րագ­րե­լիս եւ բա­ցատ­րե­լիս աս­տո­ւա­ծա­բան­նե­րը հա­ճոյ­քով մէջ­բե­րում Աբ­րա­հա­մի օ­րի­նա­կը՝ ցոյց տա­լու նրա կոյր հա­ւատքն ու ան­խար­դախ վս­տա­հու­թիւ­նը Ա­ստ­ծոյ խօս­քին ու խոս­տում­նե­րին: Աս­տո­ւած Աբ­րա­հա­մին փոր­ձում է եւ որ­պէս պա­տաս­խան ըն­դու­նում Աբ­րա­հա­մի լի­ավս­տահ հա­ւա­տար­մու­թիւ­նը իր հետ կն­քո­ւած դա­շին­քին: Այս­պի­սով, Աս­տո­ւած փո­խա­դար­ձա­բար վե­րա­հաս­տա­տում է իր սէրն ու օ­րհ­նու­թիւ­նը Աբ­րա­հա­մի ու նրա սե­րուն­դի վրայ (Ծննդ.12):

 

Այ­սօ­րո­ւայ դրու­թե­ամբ աս­տո­ւա­ծա­բան­նե­րը, ի­նչ­պէս և ե­կե­ղե­ցին հա­ւատ­քի վե­րա­դառ­նա­լու մտա­հո­գու­թե­ամբ դար­ձե­ալ Աբ­րա­հա­մի օ­րի­նակն են մէջ­բե­րում՝ վե­րա­կանգ­նե­լու հա­ւատ­քի հո­գե­ւոր ար­ժէք­ներն ու գործ­նա­կան ապ­րում­նե­րը: Ե­կե­ղե­ցին «­Նոր Ա­ւե­տա­րա­նա­ցում» է ա­ռա­ջար­կում, այ­սինքն՝ նոր մի­ջոց­նե­րի դի­մել եւ նոր ճա­նա­պարհ­ներ գտ­նել՝ հա­ղոր­դե­լու մի­եւ­նոյն ճշ­մար­տու­թիւ­նը, Քրիս­տո­սի ճշ­մար­տու­թիւ­նը, ո­րը մեզ ա­ռաջ­նոր­դում է դէ­պի ճշ­մա­րիտ հա­ւատ­քին եւ փր­կու­թե­ան ու­ղին:

 

­Հին Կտա­կա­րա­նի հան­դէպ ու­նենք յա­տուկ բա­րո­յա­կան պար­տա­կա­նու­թիւն՝ դրա մէջ տես­նե­լու փրկ­չա­գոր­ծա­կան ան­մի­ջա­կան նա­խա­պատ­րաս­տու­թիւ­նը: Աս­տո­ւած մար­գա­րէ­նե­րի բե­րա­նով ան­դա­դար պատ­գամ­ներ եւ նշան­ներ է ու­ղար­կում իր ը­նտ­րե­ալ ժո­ղովր­դին: Աս­տո­ւած ը­նտ­րում է Իս­րայէ­լի ժո­ղովր­դին որ­պէս իր սե­փա­կան ժո­ղո­վուրդ: Նրանց հետ դա­շինք է կն­քում, եւ հան­դար­տու­թե­ամբ նրանց պատ­րաս­տում: Իր ժո­ղովր­դի պատ­մու­թե­ան է­ջե­րում Ի­նքն ի­րեն է յայտ­նում, իր ծրագ­րերն է պատ­մում եւ ժո­ղովր­դին սր­բաց­նում Իր հա­մար: Այս բո­լո­րը սա­կայն, գա­լիս է ի պատ­րաս­տու­թիւն նոր եւ կա­տա­րե­ալ Ո­ւխ­տին, որ պի­տի ի­րա­կա­նա­նար մար­դա­ցած Աս­տո­ւա­ծոր­դու ան­ձի մէջ: «Օ­րեր պի­տի գան,  ա­սում է Տէ­րը, - ո­ւր Իս­րայէ­լի եւ Յու­դայի հետ Նոր Ո­ւխտ պէտք է կն­քեմ, պէտք է օ­րէնք­ներս դնեմ ի­րենց սր­տե­րի եւ մտ­քե­րի մէջ, պէտք է ար­ձա­նագ­րեմ­…ինձ պէտք է ու­նե­նան որ­պէս Աս­տո­ւած, ու ի­րենք ի­նձ որ­պէս ժո­ղո­վուրդ» (Ե­րե­մի­ա 31, 31-34): Ի­սկ Ե­սայի­ի բե­րա­նով լսում ե­նք հե­տե­ւե­ա­լը. «Ա­հա կոյ­սը պէտք է յ­ղա­նայ ու որ­դի պէտք է ծնի եւ նրա ա­նու­նը պէտք է լի­նի Էմ­մա­նո­ւէլ...» (Ե­սայի 7, 14):  Այս բո­լոր ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը ու­րիշ բան չեն, ե­թէ ոչ Ա­ստ­ծոյ փրկ­չա­գոր­ծա­կան հե­տե­ւո­ղա­կան ըն­թաց­քը՝ հաս­նե­լու հա­մար  մին­չեւ այ­սօ­րո­ւայ մար­դուն, որ կան­չո­ւած է հա­ւա­տա­լու եւ հա­ւատ­քով փր­կո­ւե­լու հա­մար. «…­բո­լոր ազ­գե­րի մէջ, ով ե­րկն­չում է նրա­նից եւ ար­դա­րու­թիւն է գոր­ծում, ըն­դու­նե­լի է նրան» (Գործ.10, 35): Վա­տի­կա­նե­ան Բ. Տի­ե­զե­րա­կան ժո­ղո­վում Ա­ստ­ծոյ ժո­ղովր­դի մա­սին խօ­սե­լիս ա­սո­ւել է. «Աս­տո­ւած ու­զեց սր­բաց­նել եւ փր­կել մարդ­կային ցե­ղը, բայց ոչ ան­հա­տա­պէս եւ ա­ռանց ի­րար հետ կա­պի, այլ նա ու­զեց ի­րեն­ցից ստեղ­ծել մի ժո­ղո­վուրդ, որ կըն­դու­նի նրա ճշ­մար­տու­թիւ­նը եւ կծա­ռայի նրա սր­բու­թե­ան մէջ» (L. Gent.Il popolo di Dio, Nuova Alleanza):

Այս նա­խա­դա­սու­թե­ան մէջ «ըն­դու­նել եւ ծա­ռայել», նշա­նա­կում է հա­ւա­տալ, ըն­դու­նել եւ հա­ւա­տա­րիմ մնալ Ա­ստ­ծուն, ո­րով­հե­տեւ չի կա­րե­լի ըն­դու­նել ո­րե­ւէ ճշ­մար­տու­թիւն ա­ռանց հա­ւա­տա­լու նրա Ան­ձի գո­յու­թե­ա­նը, փո­խա­դարձ յա­րա­բե­րու­թե­անն ու հա­ւա­տար­մու­թե­ա­նը: Այս է ճշ­մա­րիտ յա­րա­բե­րու­թիւ­նը Ա­ստ­ծոյ հետ, ո­րը հին Կտա­կա­րա­նում շա­րու­նակ­ւում է Մով­սէ­սի մի­ջո­ցով եւ ա­ռաջ­նոր­դու­թե­ամբ: Աս­տո­ւած Տա­սը Պա­տո­ւի­րան­նե­րը տա­լիս է Մով­սէ­սին, ո­րոն­ցից Ա­ռա­ջին պա­տո­ւի­րանն ա­սում է. «Ե՛ս եմ քո Տէր Աս­տո­ւա­ծը, ին­ձա­նից բա­ցի այլ աս­տո­ւած­ներ չպի­տի լի­նեն քեզ հա­մար…» (Ե­լք, 20, 2-3): Հին Կտա­կա­րա­նում հա­ւատ­քը կա­րող ե­նք գտ­նել ոչ մի­այն որ­պէս կրա­ւո­րա­կան հա­ւատք՝ այ­սինքն լոկ ըն­դու­նել Ա­ստ­ծոյ կող­մից մար­դուն յայտ­նած ի­րա­կա­նու­թե­ան կամ պար­տա­կա­նու­թե­ան մէջ, այլ նաեւ այն գտ­նենք ներ­գոր­ծա­կան հա­ւատ­քի մէջ: Այ­սինքն, այն որ  կա­յա­նում է  աս­տո­ւա­ծային սպառ­նա­լիք­նե­րի ու ար­տա­յայ­տո­ւած պա­տիժ­նե­րի մէջ, ե­րբ մար­դը չհա­ւա­տաց. «­Հա­ւատք չու­նե­ցող որ­դի­նե­րը ի­նձ վր­դո­վե­ցին չաս­տո­ւած­նե­րով, ի­նձ բար­կաց­րին ի­րենց կուռ­քե­րով, ու­րեմն ես էլ ի­րենց կան­հանգս­տաց­նեմ ի­րաւ ա­զգ չե­ղող մարդ­կան­ցով­…իմ բար­կու­թիւ­նից հուր է բոր­բո­քո­ւելԴր­սից սու­րը, ներ­սից եր­կիւ­ղը թող ո­չն­չաց­նեն նրանց…» (Ե­րկ­րորդ օ­րէնք 32, 21-27), այս­պէս է ա­սում Աս­տո­ւած՝ բիւ­րե­ղաց­նե­լու եւ հաս­տա­հիմ հա­ւատ­քի մէջ ամ­րապն­դե­լու իր ը­նտ­րած ժո­ղովր­դին:

 

­Հին Կտա­կա­րա­նը, օ­րէնք­նե­րի եւ մար­գա­րէ­նե­րի պա­րու­նակ է, ո­րոնք պէտք է պատ­րաս­տէ­ին խոս­տա­ցո­ւած Մե­սի­այի՝ Քրիս­տո­սի գա­լուս­տը, որ իր հեր­թին պի­տի գար եւ վե­րա­նո­րո­գէր Հայր Ա­ստ­ծոյ նա­խա­ձեռ­նած Յայտ­նու­թիւ­նը, քա­րո­զել յա­ւի­տե­նա­կան ար­քա­յու­թիւ­նը, հրա­ւի­րել եւ ամ­րապն­դել ը­նտ­րե­ալ ժո­ղովր­դին իր հա­ւատ­քին մէջ, եւ նրանց հաշ­տեց­նել Ա­ստ­ծոյ հետ ի գին իր սր­բազ­նա­գոյն ա­րե­ան մկր­տու­թե­ան: Հին Կտա­կա­րա­նը ամ­բող­ջա­կան եւ բա­ցա­յայտ մի­ջոցն է՝ ա­ւե­տե­լու Մի­ա­ծին Որ­դու գա­լուս­տը: 

 

Որ­պէս ան­մի­ջա­կան նա­խա­պատ­րաս­տու­թիւն Քրիս­տո­սի գալս­տե­ա­նը Դա­ւիթ մար­գա­րէն մար­գա­րէ­ա­նում է եւ սաղ­մոս­նե­րի ա­ռա­ջին գր­քի մէջ Քրիս­տո­սի գա­լուս­տը նշում է հե­տե­ւե­ալ բա­ռե­րով. «­Տէ­րը ա­սաց ի­նձ. «­Դու իմ Որ­դին ես, ես այ­սօր ծնե­ցի Քեզ»» (Սղմ. 1, 7): Այս մար­գա­րէ­ու­թե­ամբ է յայ­տա­րա­րում Ա­ստ­ծոյ փրկ­չա­գոր­ծա­կան ամ­բողջ ծրա­գի­րը եւ ծնունդ առ­նում Մե­սի­այի գա­լուս­տը:

Ի հե­ճուկս մարդ­կու­թե­ան խս­տասր­տու­թե­ան ու ան­հա­ւա­տու­թե­ան՝ Հայր Աս­տո­ւած, ու­ղար­կում է իր Մի­ա­ծին Որ­դուն՝ որ­պէս հա­մայն աշ­խար­հի եւ մարդ­կու­թե­ան Փր­կիչ: Այս­պէս է մար­գա­րէ­ա­նում Դա­ւիթ մար­գա­րէն իր սաղ­մո­սեր­գի մէջ եւ ա­սում Մե­սի­այի մա­սին. «Ն­րանց կը հո­վո­ւես եր­կա­թե